Πώς ο τότε υπουργός Τουρισμού «διάλεξε» τις ωραίες περιοχές, η εξαίρεση της Γλυφάδας και η πίστα καρτ στον Αγιο Κοσμά 
Οι πτήσεις με το ελικόπτερο δεν ήταν κάτι το ασυνήθιστο για τον υπουργό Τουρισμού της δικτατορίας Μιχάλη Μπαλόπουλο. Αλλά εκείνο το πρωινό του χειμώνα του 1968 ο Μπαλόπουλος είχε κάτι σημαντικό να υπαγορεύσει στον νεαρό πρακτικογράφο που καθόταν δίπλα του. Ούτε λίγο ούτε πολύ, ο πανίσχυρος Μπαλόπουλος του υποδείκνυε σε απλά ελληνικά ποιες παραλίες του άρεσαν και ποιες όχι, ώστε εκείνες που του άρεσαν να παραχωρηθούν για «τουριστική ανάπτυξη».Λίγο αργότερα, τον Νοέμβριο του 1968, η χούντα θα δημοσίευε την «Κ» συντακτική πράξη, με την οποία ο ΕΟΤ θα αποκτούσε το δικαίωμα της ανάπτυξης σε δώδεκα περιοχές της χώρας. Τέσσερις από αυτές αφορούσαν τις παραλίες της Αττικής, τον Σαρωνικό. Να τι ανέφερε επί λέξει η πράξη: «Το υπουργικό συμβούλιο κηρύσσει ως τουριστικούς χώρους προς αξιοποίησιν τας κατωτέρω αναφερομένας εδαφικάς εκτάσεις… ως ακολούθως: άπασαι αι εις το δημόσιο ή τον ΟΛΠ ή τους ομόρους δήμους ανήκουσαι περιοχαί, αι κείμεναι μεταξύ οδού και θαλάσσης καθ’ όλον το μήκος αυτής…». Η «Κ» συντακτική πράξη όριζε ότι τα δικαιώματα του ΕΟΤ στις περιοχές αυτές θα είχαν ισχύ επί 75 χρόνια. Η μόνη περιοχή που εξαιρείται από την ισχύ της πράξης είναι η Γλυφάδα, εξαιτίας της στενής σχέσης του τότε δημάρχου με την ηγεσία της χούντας. Στον δήμο Γλυφάδας παραχωρείται η έκταση μεταξύ παραλιακής λεωφόρου και της ακτογραμμής, η οποία και μπαζώνεται σχεδόν ολοκληρωτικά.
Πέντε μήνες μετά την πτώση της χούντας, τον Νοέμβριο του 1974, αναγνωρίζεται με απόφαση του Αρείου Πάγου η νομική ισχύς της «Κ» συντακτικής πράξης. Η «Κ» συντακτική πράξη θα διατηρηθεί σε ισχύ από όλες τις κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης, έως ότου η κυβέρνηση Σημίτη αποφασίσει την «εμπορική αξιοποίηση» των τουριστικών ακινήτων της παραλίας από τους ιδιώτες.
Σχέδιο σωτηρίας της Γλυφάδας
Πριν από λίγες εβδομάδες ο υφυπουργός Οικονομίας κ. Πέτρος Δούκας συναντήθηκε στη Γλυφάδα με αξιωματούχους της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου και μια ομάδα μελετητών και εκπροσώπων του δήμου Γλυφάδας, για να συζητήσει τη δυνατότητα αναμόρφωσης τμήματος του παραλιακού μετώπου στο ύψος της Γλυφάδας, μήκους 2,2 χιλιομέτρων. Το 2008 λήγουν τα συμβόλαια της ΚΕΔ με μία σειρά «χρηστών» της παραλίας που σε αρκετές αν σε όχι όλες τις περιπτώσεις έχουν «επεκτείνει» παράτυπα και παράνομα τους χώρους που τους είχαν δοθεί για εκμετάλλευση.
Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να μπει ένα τέλος στη σημερινή κατάσταση στη Γλυφάδα, έναν από τους δήμους που εισπράττει, μόνο από τις μαρίνες της, μέχρι ένα εκατομμύριο ευρώ τον χρόνο. Αλλά ο τρόπος «ανάπτυξης» της παραλίας της Γλυφάδας τα τελευταία 15 χρόνια οδήγησε στην απαξίωση της περιουσίας του δήμου, ιδιαίτερα των παραλιών αλλά και της περιουσίας ιδιωτών. Ανάμεσά τους και τέσσερις- πέντε σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού εφοπλισμού, που επί τρεις τουλάχιστον τετραετίες επιχειρούν να παρέμβουν κατά των καταπατήσεων και των αυθαιρεσιών στην παραλία της Γλυφάδας.
Η ΚΕΔ έχει επιλέξει ως μελετητές του έργου το αρχιτεκτονικό γραφείο Διγενή που μαζί με τον καθηγητή Β. Γκρεγκόττι είχαν αναλάβει να μελετήσουν το παραλιακό μέτωπο και πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Η μελέτη τους ουδέποτε είχε υλοποιηθεί γιατί η τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ υπαναχώρησε από την εξαγγελία της για συνολική αναμόρφωση του «παραλιακού μετώπου» των 120 χιλιομέτρων από τον Πειραιά ώς τη Βάρκιζα. Στη μελέτη αναμόρφωσης του παραλιακού μετώπου οι Σάκης και Ανδρέας Διγενής προέβλεπαν για τη Γλυφάδα «την κατάργηση των μικρών μαρινών που βρίσκονται στο ύψος της κεντρικής πλατείας της Γλυφάδας με ταυτόχρονη απελευθέρωση του θαλασσίου μετώπου που στην περιοχή αυτή έχει καθαρά αστικό χαρακτήρα και σήμερα είναι εντελώς κλειστό στο ευρύ κοινό…».
Νέοι χρήστες - νέοι όροι
Οι υπεύθυνοι της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου θεωρούν ότι με τη μελέτη αυτή θα μπορέσουν να ελέγξουν τις χρήσεις γης. Οσες παράνομες ή παράτυπες χρήσεις έληγαν, πήραν 5ετή παράταση με το 1/3-2004 Προεδρικό Διάταγμα της κ. Βάσως Παπανδρέου, λίγο πριν από τις εκλογές, αλλά για τις εκμεταλλεύσεις των ιδιωτών που έχουν νοικιάσει από την ΚΕΔ οι πρωτογενείς συμβάσεις λήγουν το 2008. Ορισμένοι, όπως ο γνωστός επιχειρηματίας νυχτερινών κέντρων κ. Στέλιος Γιδόπουλος έχει άδεια για 300 τετραγωνικά μέτρα αλλά το κέντρο του «απλώνεται» σε μια έκταση δύο στρεμμάτων.
Στα σχέδια της ΚΕΔ είναι τώρα στις συμβάσεις με τους νέους χρήστες να περιλαμβάνεται η πρόβλεψη ότι η ανέγερση περίφραξης που θα εμποδίζει την κοινή χρήση της παραλίας από τους ιδιώτες θα οδηγεί σε ακύρωση της σύμβασης. Η δε πλακόστρωση θα γίνεται έτσι ώστε να φαίνεται αν χρησιμοποιείται καταχρηστικά από τους ιδιοκτήτες καταστημάτων για την ανάπτυξη περισσότερων καθισμάτων και τραπεζιών απ’ όσα προβλέπουν η άδεια και η σύμβαση με τον δήμο.
Η πίστα καρτ και το «τυφλό» κράτος
Οι συμβάσεις χρήσης, σε αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν, έχουν καταλήξει στο Συμβούλιο της Επικρατείας και έχουν χαρακτηριστεί παράνομες και καταχρηστικές και αντίθετες με τη συνταγματική επιταγή για την προστασία των ακτών. Είναι χαρακτηριστική η προσφυγή 26 δημοτών του δήμου Ελληνικού κατά του υπουργού ΠΕΧΩΔΕ του ΠΑΣΟΚ για την περίφημη σύμβαση του Εθνικού Αθλητικού Κέντρου του Αγίου Κοσμά με την περιβόητη πλέον πίστα καρτ. Πρώτος στη λίστα των προσφευγόντων κατοίκων του Ελληνικού ήταν το στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, στενός συνεργάτης του Αντώνη Τρίτση και πρώην επικεφαλής της επιχείρησης ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων κ. Γιάννης Καλαντίδης.
Με την 1790/99 απόφασή του το 5ο τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε ότι «η εγκατάστασις και λειτουργία εις την χερσαίαν ζώνην της ακτής του Αγίου Κοσμά πίστας αγώνων κάρτινγκ, ήτοι δραστηριότητας μη συμβατής προς την φύσιν της ακτής ως ευπαθούς οικοσυστήματος και κατά τον κύριον προορισμόν χρήσιν αυτής ως τόπου κολυμβήσεως και φυσικής απολαύσεως, είναι ακυρωτέα… διά παράβασιν του άρθρου 24 παρ. 1 του συντάγματος και του ισχύοντος καθεστώτος χρήσεων γης της περιοχής». Το επιχείρημα των επιχειρηματιών που πρωταγωνίστησαν και στον πρόσφατο ξυλοδαρμό του αντιδημάρχου Ελληνικού ότι το αεροδρόμιο και η παραλιακή επιβαρύνουν ήδη την παραλία και άρα η πίστα κάρτινγκ δεν συνιστά σοβαρή περαιτέρω επιβάρυνση απορρίφθηκε «…διότι τούτο δεν συνεπάγεται νομιμοποίησιν περαιτέρω επιβαρύνσεως διά της εγκρίσεως και άλλων, μη επιτρεπομένων χρήσεων, και δη εις περιοχήν της προς την θαλάσσιαν φυσικής εξόδου του λεκανοπεδίου της πρωτευούσης, αλλ’ αντιθέτως δημιουργεί την υποχρέωσιν επανεξετάσεως και των άλλων αυτών χρήσεων που αντίκεινται στον κανόνα της ήπιας διαχειρίσεως των ακτών επί τω τέλει αποκαταστάσεως του νομίμου καθεστώτος χρήσεων».
Δεν εφαρμόστηκε ποτέ
Tο κράτος ουδέποτε εφάρμοσε την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας ούτε και την προτροπή του ανωτάτου δικαστηρίου, οι χρήσεις στο εξής να είναι συμβατές «προς τον κύριον προορισμόν της ακτής ως τόπου κολυμβήσεως και φυσικής απολαύσεως». Οι υπουργοί των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ επαναλάμβαναν ότι οι χρήσεις των 40 στρεμμάτων του κάρτινγκ ανταποκρίνονται στα όσα προβλέπονται από τον νόμο. Στο ίδιο μήκος κύματος συνέχισε και ο υφυπουργός Αθλητισμού κ. Γιώργος Ορφανός, παρά το γεγονός ότι ελάχιστους μήνες μετά τις εκλογές ο οργανισμός ρυθμιστικού σχεδίου της Αθήνας θεωρούσε ότι η μίσθωση «δεν συνάδει με τα επιτρεπτά όρια των χρήσεων γης στην περιοχή».
Στην ίδια γνωμοδότηση ο οργανισμός στις 6 Δεκεμβρίου του 2004 σημειώνει ότι σύμφωνα με τη νομοθεσία, η περιοχή του Αγίου Κοσμά είναι «ελεύθερος χώρος πρασίνου υπερτοπικού χαρακτήρα με ήπια ανάπτυξη χρήσεων αναψυχής και περιπάτου» επειδή ο καταπατημένος χώρος «αποτελεί τη μόνη δημόσια έκταση που συνδέει την ακτή του Αγίου Κοσμά με το μητροπολιτικό πάρκο του Ελληνικού». Το ΥΠΕΧΩΔΕ λίγους μήνες μετά τη σύνταξη του εγγράφου του Οργανισμού Αθήνας παραπέμπει στις κατά τόπους πολεοδομίες για την εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων. Φυσικά οι πολεοδομίες δεν βιάζονται.
Ετσι, από τον διακηρυγμένο στόχο των ελληνικών κυβερνήσεων να ανοίξουν την «Αθήνα στη θάλασσα» (κείμενα διεκδίκησης των Ολυμπιακών Αγώνων του 1996 και 2004), ακόμα και αν υλοποιηθεί στο σχέδιο για τη Γλυφάδα, δεν θα έχει σωθεί παρά το 1,5% των ακτών που εκτείνονται από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας ώς τη Βάρκιζα.